Zdrowo z naturą – Rutwica lekarska (Galega officinalis) to wieloletnia roślina zielna z rodziny bobowatych, znana w europejskim zielarstwie od setek lat. Naturalnie występuje w Europie Południowej i Środkowej, ale była również uprawiana i wykorzystywana na terenach słowiańskich. Charakteryzuje się delikatnymi fioletowo-różowymi kwiatami i pierzastymi liśćmi.
Dawniej ceniono ją szczególnie za wpływ na gospodarkę cukrową organizmu oraz właściwości wspierające laktację. Współcześnie rutwica jest interesująca również historycznie – związki zawarte w tej roślinie przyczyniły się do rozwoju nowoczesnych leków przeciwcukrzycowych.
Należy jednak pamiętać, że jest to roślina silnie działająca i wymaga ostrożności.
Właściwości lecznicze i zdrowotne rutwicy lekarskiej
Wspomaganie gospodarki cukrowej
Najbardziej znaną właściwością rutwicy jest jej tradycyjne zastosowanie wspierające prawidłowy poziom glukozy.
Roślina zawiera galeginę – związek, który stał się inspiracją do opracowania nowoczesnych leków stosowanych przy zaburzeniach gospodarki cukrowej.
Dawniej rutwicę stosowano wspomagająco:
- przy podwyższonym poziomie cukru,
- zaburzeniach przemiany materii,
- osłabieniu związanym z nieprawidłową gospodarką energetyczną.
Współcześnie nie zastępuje leczenia diabetologicznego.
Wspomaganie laktacji
Rutwica od dawna była znana jako roślina wspierająca produkcję mleka.
Tradycyjnie stosowano ją:
- u kobiet karmiących,
- przy osłabionej laktacji.
Z tego powodu należy do grupy roślin określanych dawniej jako galaktogogi, czyli substancje wspomagające wydzielanie mleka.
Wspomaganie metabolizmu
Rutwica była tradycyjnie wykorzystywana przy:
- spowolnionym metabolizmie,
- uczuciu ciężkości organizmu,
- osłabieniu po zimie.
Uważano ją za roślinę wspierającą „oczyszczanie organizmu”.
Działanie moczopędne
Roślina:
- wspiera usuwanie nadmiaru płynów,
- pomaga przy zatrzymywaniu wody,
- wspiera pracę układu moczowego.
W medycynie ludowej stosowano ją przy:
- obrzękach,
- „zastojach w organizmie”.
Właściwości przeciwzapalne
Rutwica wykazuje działanie wspierające naturalne procesy przeciwzapalne organizmu.
Tradycyjnie wykorzystywano ją przy:
- osłabieniu organizmu,
- rekonwalescencji,
- stanach wymagających regeneracji.
Właściwości antyoksydacyjne
Związki roślinne obecne w rutwicy wspierają:
- ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym,
- naturalne procesy regeneracyjne organizmu.
Tradycyjne działanie wzmacniające
W dawnym zielarstwie rutwicę stosowano:
- przy wyczerpaniu organizmu,
- po ciężkiej pracy,
- po przebytych chorobach.
Była uznawana za roślinę wspierającą odzyskiwanie sił.
Zastosowania rutwicy lekarskiej
Najczęściej wykorzystywano:
- suszone ziele,
- kwitnące części nadziemne.
Formy stosowania:
- napary,
- odwary,
- mieszanki zielarskie.
Tradycyjne zastosowania:
- wspieranie laktacji,
- wspomaganie metabolizmu,
- wsparcie gospodarki cukrowej,
- działanie moczopędne.
Jak pozyskuje się rutwicę
Roślinę zbiera się zwykle podczas kwitnienia.
Pozyskuje się:
- części nadziemne,
- młode pędy,
- kwitnące ziele.
Suszenie odbywa się:
- w cieniu,
- przewiewnym miejscu,
- bez nadmiernej temperatury.
Środki ostrożności
Rutwica lekarska jest rośliną aktywną biologicznie.
Należy zachować ostrożność:
- przy cukrzycy i lekach obniżających poziom cukru,
- w ciąży,
- przy chorobach przewlekłych.
Nadmierne stosowanie może powodować:
- zaburzenia trawienne,
- osłabienie,
- nadmierny spadek poziomu glukozy.
Nie zaleca się samodzielnego długotrwałego stosowania bez wiedzy specjalistycznej.
Rutwica lekarska w kulturze słowiańskiej i ludowej
Rutwica nie należała do najbardziej symbolicznych roślin słowiańskich, jak dąb, bylica czy jałowiec, ale była obecna w tradycyjnym zielarstwie wiejskim.
Roślina gospodarska
Na wsiach ceniono ją:
- jako roślinę pastewną,
- wspierającą zwierzęta gospodarskie,
- związaną z dobrobytem gospodarstwa.
Symbol płodności i obfitości
Rośliny wspierające mleczność i płodność zwierząt często kojarzono z:
- dostatkiem,
- urodzajem,
- opieką nad rodziną.
Rutwica wpisywała się w ten nurt ludowego myślenia.
Medycyna ludowa
Stosowano ją:
- przy osłabieniu,
- dla „wzmocnienia organizmu”,
- po zimie,
- przy „oczyszczaniu krwi”.
Ciekawostki
- Nazwa Galega pochodzi od greckich słów oznaczających „mleko” i „przynosić”.
- Substancje zawarte w rutwicy stały się inspiracją do opracowania metforminy – jednego z najważniejszych leków stosowanych współcześnie przy cukrzycy typu 2.
- Jest rośliną miododajną i chętnie odwiedzaną przez pszczoły.
- W przeszłości była uprawiana również jako roślina paszowa.
- Osiąga zwykle od 50 cm do ponad 1 metra wysokości.
Podsumowanie
Rutwica lekarska to roślina:
- wspierająca gospodarkę cukrową,
- tradycyjnie wspomagająca laktację,
- moczopędna,
- wzmacniająca organizm.
Łączy wielowiekową tradycję zielarską z ważnym znaczeniem dla współczesnej nauki, będąc jedną z roślin, które przyczyniły się do rozwoju nowoczesnej medycyny.