Zdrowo z Naturą – Mandragora (najczęściej Mandragora officinarum) to silnie trująca roślina z rodziny psiankowatych. Była używana od starożytności w medycynie ludowej, ale dziś nie jest zalecana do samodzielnego stosowania ze względu na ryzyko zatrucia. Zawiera alkaloidy tropanowe: atropinę, hioscyjaminę i skopolaminę.
Najważniejsze substancje czynne
- Atropina – działa rozkurczowo, rozszerza źrenice, hamuje wydzielanie śliny.
- Skopolamina – uspokajająca, nasenna, przeciwskurczowa.
- Hioscyjamina – silne działanie przeciwcholinergiczne, przeciwbólowe.
Tradycyjne właściwości lecznicze i zastosowania
1. Przeciwbólowe
Stosowano korzeń i wyciągi jako środek przeciw bólowi zębów, bólom stawów, reumatyzmowi, nerwobólom.
2. Nasenne i uspokajające
W dawnych zielnikach używana przy:
- bezsenności
- niepokoju
- melancholii
- pobudzeniu nerwowym
3. Znieczulające
W starożytnej Grecji i Rzymie używano jej jako prymitywnego środka przedoperacyjnego i narkotycznego.
4. Rozkurczowe
Stosowana przy:
- kolkach
- skurczach jelit
- bolesnych miesiączkach
- napięciu mięśniowym
5. Problemy oddechowe
W medycynie ludowej stosowana na:
- kaszel
- astmę
- duszności
6. Afrodyzjak / płodność
W wielu kulturach owoce i korzeń uchodziły za środek:
- zwiększający płodność
- pobudzający libido
- wspierający poczęcie
Jednak brak mocnych dowodów klinicznych.
7. Zewnętrznie na skórę
Stosowano okłady na:
- rany
- obrzęki
- bóle stawów
- zapalenia
Medycyna ludowa i magiczna
Mandragora była jedną z najbardziej „mistycznych” roślin Europy i Bliskiego Wschodu. Wierzono, że:
- chroni przed złymi duchami
- przynosi miłość
- zwiększa płodność
- daje szczęście
- służy do wróżb i rytuałów
(To są wierzenia kulturowe, nie fakty medyczne.)
Współczesne badania – potencjalne właściwości
Badania laboratoryjne sugerują możliwe działania:
- przeciwutleniające
- przeciwzapalne
- immunomodulujące
- hamujące niektóre enzymy
Jednak nie oznacza to bezpiecznego stosowania u ludzi.
Toksyczność – bardzo ważne
Mandragora może powodować:
- suchość w ustach
- rozszerzenie źrenic
- tachykardię
- zaburzenia widzenia
- zatrzymanie moczu
- pobudzenie lub delirium
- halucynacje
- drgawki
- śpiączkę
- zatrzymanie oddechu
- zgon
Czy dziś się ją stosuje?
Nie w domowym ziołolecznictwie. Współczesna medycyna używa oczyszczonych substancji podobnych do tych z mandragory (np. atropiny, skopolaminy), ale w kontrolowanych dawkach farmaceutycznych.
Podsumowanie
Mandragora historycznie była używana jako:
- przeciwbólowa
- nasenna
- uspokajająca
- rozkurczowa
- narkotyczna
- afrodyzjak
- przeciwastmatyczna
- rytualna / magiczna
Ale równocześnie jest jedną z najbardziej niebezpiecznych roślin leczniczych Europy.
