Zdrowo z naturą – Żywokost lekarski (Symphytum officinale) to jedna z najbardziej cenionych roślin leczniczych tradycyjnego zielarstwa europejskiego. Występuje naturalnie na wilgotnych łąkach, nad brzegami rzek i rowów. Charakteryzuje się dużymi szorstkimi liśćmi oraz dzwonkowatymi kwiatami w kolorze fioletowym, różowym lub kremowym.
Już sama nazwa „żywokost” wskazuje na jego najważniejsze zastosowanie. Od wieków uważano go za roślinę pomagającą zrastać się kościom, goić rany i regenerować tkanki. Najcenniejszym surowcem jest korzeń, choć dawniej wykorzystywano również liście.
Składniki aktywne
Żywokost zawiera:
- alantoinę,
- śluzy roślinne,
- garbniki,
- flawonoidy,
- kwasy fenolowe,
- triterpeny,
- sole mineralne,
- krzemionkę,
- związki wspomagające regenerację tkanek.
Najważniejszą substancją jest alantoina, która pobudza procesy odbudowy komórek.
Właściwości lecznicze i zdrowotne
Przyspieszanie regeneracji tkanek
To najbardziej znana właściwość żywokostu.
Alantoina pomaga:
- stymulować odnowę komórek,
- wspierać gojenie uszkodzonych tkanek,
- przyspieszać regenerację skóry,
- wspierać odbudowę po urazach.
Z tego powodu żywokost był od wieków stosowany przy ranach, stłuczeniach i kontuzjach.
Wspomaganie zrastania kości
Dawni zielarze stosowali żywokost przy:
- złamaniach,
- pęknięciach kości,
- urazach stawów,
- zwichnięciach.
Choć nie zastępuje leczenia ortopedycznego, jego tradycyjna nazwa wywodzi się właśnie z zastosowania przy urazach układu kostnego.
Działanie przeciwzapalne
Żywokost pomaga łagodzić:
- stany zapalne stawów,
- podrażnienia tkanek,
- przeciążenia mięśni,
- urazy sportowe.
Dlatego często jest składnikiem maści i żeli stosowanych miejscowo.
Łagodzenie bólu
Preparaty z żywokostu mogą wspomagać zmniejszanie dolegliwości związanych z:
- bólem stawów,
- bólem mięśni,
- bólami kręgosłupa,
- urazami mechanicznymi.
Wspomaganie leczenia stawów
Tradycyjnie wykorzystywano go przy:
- reumatyzmie,
- chorobach zwyrodnieniowych,
- przeciążeniach stawów,
- zapaleniach ścięgien.
Wspomaganie gojenia skóry
Zewnętrznie stosowany żywokost pomaga przy:
- otarciach,
- skaleczeniach,
- siniakach,
- trudno gojących się ranach,
- podrażnieniach skóry.
Właściwości ochronne dla skóry
Śluzy roślinne zawarte w korzeniu:
- nawilżają,
- łagodzą podrażnienia,
- tworzą ochronną warstwę na powierzchni skóry.
Wspomaganie regeneracji mięśni
W medycynie ludowej żywokost był stosowany po:
- ciężkiej pracy fizycznej,
- urazach sportowych,
- nadmiernym wysiłku.
Pomagał przywracać sprawność i zmniejszać dyskomfort.
Zastosowania żywokostu lekarskiego
Wykorzystuje się głównie:
- korzeń,
- liście.
Najczęstsze formy stosowania:
- maści,
- kremy,
- okłady,
- kompresy,
- maceraty olejowe,
- nalewki do użytku zewnętrznego.
Tradycyjnie stosowano go przy:
- stłuczeniach,
- złamaniach,
- skręceniach,
- bólach stawów,
- bólach mięśni,
- urazach sportowych,
- problemach skórnych.
Jak pozyskuje się żywokost
Korzeń zbiera się:
- wczesną wiosną,
- późną jesienią.
W tym okresie zawiera największe ilości substancji aktywnych.
Po wykopaniu:
- dokładnie się go oczyszcza,
- kroi na mniejsze części,
- suszy w przewiewnym miejscu.
Środki ostrożności
Współczesna fitoterapia zaleca stosowanie żywokostu głównie zewnętrznie.
Roślina zawiera alkaloidy pirolizydynowe, które mogą:
- uszkadzać wątrobę,
- być toksyczne przy długotrwałym spożywaniu.
Dlatego:
- nie zaleca się wewnętrznego stosowania żywokostu bez nadzoru specjalisty,
- kobiety w ciąży powinny go unikać,
- nie należy stosować na głębokie, otwarte rany przez długi czas.
Żywokost lekarski w kulturze słowiańskiej
Roślina uzdrawiająca
Żywokost był jednym z najważniejszych ziół leczniczych dawnych Słowian.
Wierzono, że:
- przywraca siły,
- pomaga zrastać się kościom,
- przyspiesza zdrowienie po urazach.
Zioło wojowników
Na terenach słowiańskich wykorzystywano go po:
- walkach,
- polowaniach,
- ciężkich pracach gospodarskich.
Okłady z korzenia należały do podstawowego wyposażenia ludowych uzdrowicieli.
Symbol siły i odrodzenia
Dzięki zdolności wspierania regeneracji tkanek żywokost symbolizował:
- odnowę,
- zdrowie,
- wytrwałość,
- powrót do sił po chorobie.
Medycyna ludowa
Wiejskie zielarki stosowały żywokost przy:
- złamaniach,
- skręceniach,
- siniakach,
- bólach stawów,
- trudno gojących się ranach.
Był jednym z najczęściej używanych ziół leczniczych na ziemiach słowiańskich.
Ciekawostki
Nazwa łacińska Symphytum pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „zrastać się”.
Żywokost był znany już w starożytnej Grecji i Rzymie.
W średniowieczu uważano go za jedno z najważniejszych ziół chirurgicznych.
Korzeń po przecięciu wydziela charakterystyczny śluzowaty sok.
Roślina jest bardzo ceniona przez pszczoły i inne owady zapylające.
Może osiągać wysokość nawet 1,5 metra.
Podsumowanie
Żywokost lekarski należy do najcenniejszych roślin regenerujących stosowanych w tradycyjnym zielarstwie. Wykazuje właściwości:
- regenerujące tkanki,
- przeciwzapalne,
- łagodzące ból,
- wspomagające leczenie urazów,
- wspierające zdrowie stawów i mięśni,
- ochronne dla skóry.
W kulturze słowiańskiej był symbolem siły, zdrowienia i odrodzenia. Przez stulecia stanowił podstawowe zioło stosowane przy złamaniach, stłuczeniach, ranach oraz wszelkiego rodzaju urazach, dzięki czemu zyskał opinię jednej z najważniejszych roślin leczniczych Europy.