Zdrowo z naturą – Złotokap pospolity (Laburnum anagyroides), nazywany również złotym deszczem, jest niezwykle efektownym krzewem lub niewielkim drzewem z rodziny bobowatych. W okresie kwitnienia pokrywa się długimi, zwisającymi gronami intensywnie żółtych kwiatów, które przypominają złote kaskady.
Mimo swojego piękna złotokap jest rośliną silnie trującą. Wszystkie jego części, szczególnie nasiona, zawierają toksyczne alkaloidy. Z tego względu współcześnie nie jest stosowany w domowym zielarstwie ani fitoterapii.
W dawnych czasach podejmowano próby wykorzystywania go leczniczo, jednak ze względu na wysokie ryzyko zatrucia został niemal całkowicie wycofany z praktyki medycznej.
Składniki aktywne
Złotokap zawiera:
- cytyzynę,
- laburninę,
- alkaloidy chinolizydynowe,
- flawonoidy,
- garbniki,
- związki fenolowe.
Najważniejszą substancją jest cytyzyna – silnie działający alkaloid wpływający na układ nerwowy.
Dawne właściwości lecznicze przypisywane złotokapowi
Działanie pobudzające układ nerwowy
Cytyzyna wpływa na receptory nikotynowe układu nerwowego.
W bardzo małych dawkach dawniej przypisywano jej zdolność:
- pobudzania organizmu,
- zwiększania czujności,
- poprawiania koncentracji.
Ze względu na toksyczność nie stosuje się jej obecnie w postaci surowca roślinnego.
Wspomaganie rzucania palenia
Współczesna farmakologia wykorzystała cytyzynę jako substancję pomocniczą podczas leczenia uzależnienia od nikotyny.
Należy jednak podkreślić, że:
- wykorzystuje się oczyszczoną substancję,
- nie stosuje się samej rośliny,
- spożywanie złotokapu jest niebezpieczne.
Dawne zastosowania ludowe
W niektórych regionach Europy próbowano wykorzystywać preparaty ze złotokapu przy:
- osłabieniu,
- problemach nerwowych,
- niektórych schorzeniach przewlekłych.
Praktyki te zostały porzucone z powodu licznych zatruć.
Toksyczność złotokapu
To najważniejsza cecha tej rośliny.
Wszystkie części złotokapu są trujące, szczególnie:
- nasiona,
- strąki,
- kora,
- liście.
Objawy zatrucia mogą obejmować:
- nudności,
- wymioty,
- bóle brzucha,
- zawroty głowy,
- nadmierne ślinienie,
- zaburzenia oddychania,
- drgawki,
- utratę przytomności.
W ciężkich przypadkach zatrucie może stanowić zagrożenie życia.
Szczególnie narażone są dzieci, ponieważ nasiona przypominają niektóre jadalne nasiona roślin strączkowych.
Zastosowania współczesne
Obecnie złotokap jest wykorzystywany głównie:
- jako roślina ozdobna,
- w parkach i ogrodach,
- w badaniach farmakologicznych dotyczących cytyzyny.
Nie jest zalecany do samodzielnego stosowania leczniczego.
Jak pozyskiwano złotokap dawniej
W przeszłości wykorzystywano:
- nasiona,
- korę,
- liście.
Jednak ze względu na wysoką toksyczność praktyki te zostały niemal całkowicie zarzucone.
Złotokap w kulturze słowiańskiej i ludowej
Symbol piękna i ostrożności
Choć złotokap nie był szeroko wykorzystywany przez dawnych Słowian jako roślina lecznicza, zwracał uwagę niezwykłą urodą.
Jego złote kwiaty symbolizowały:
- bogactwo,
- światło,
- dostatek,
- siłę natury.
Jednocześnie znajomość jego trujących właściwości sprawiała, że traktowano go z ostrożnością.
Roślina magiczna
W ludowych wierzeniach rośliny piękne, ale niebezpieczne często uznawano za obdarzone szczególną mocą.
Złotokap kojarzono z:
- tajemniczością,
- ochroną przed złymi mocami,
- siłami przyrody wymagającymi szacunku.
Symbol podwójnej natury
W kulturze ludowej bywał symbolem tego, że:
- piękno nie zawsze oznacza bezpieczeństwo,
- natura może jednocześnie zachwycać i zagrażać.
Ciekawostki
Złotokap jest jednym z najpiękniej kwitnących drzew ozdobnych Europy.
W czasie kwitnienia jego grona mogą osiągać długość nawet 50–60 cm.
Nazywany jest często „złotym deszczem” ze względu na wygląd zwisających kwiatostanów.
Pszczoły odwiedzają jego kwiaty, jednak miód z przewagą nektaru złotokapu może zawierać śladowe ilości toksycznych substancji.
Cytyzyna zawarta w złotokapie była inspiracją do opracowania leków wspomagających rzucanie palenia.
Roślina może żyć kilkadziesiąt lat i osiągać wysokość około 7–10 metrów.
Podsumowanie
Złotokap pospolity jest przede wszystkim rośliną ozdobną, a nie leczniczą. Dawniej przypisywano mu właściwości:
- pobudzające,
- wpływające na układ nerwowy,
- wspierające walkę z uzależnieniem od nikotyny.
Jednak ze względu na wysoką toksyczność współcześnie nie stosuje się go w zielarstwie. W kulturze ludowej był symbolem piękna, bogactwa i tajemniczej siły natury, przypominając jednocześnie o konieczności szacunku wobec roślin mogących być niebezpieczymi dla człowieka.